GENEL FİZİKİ  COĞRAFYA SÖZLÜĞÜ

A

Abisal ova: okyanus tabanlarındaki deniz ovası.

Abisal fasiyes: deniz diplerindeki çökeller.

Abrazyon: deniz dalgalarının oluşturduğu aşındırmaya verilen ad.

Açık havza: suyunu denize ulaştırabilen havza.

Açısal hız: dünya üzerindeki bir noktanın dönüş açısı.

Ada: sular arasında kalan kara parçası.

Adacık: adanın küçüğüne verilen ad.

Adyabatik: havanın ısı alış verişi yapmadan sıcaklığının değişmesi.

Ada yayı: yüzlerce volkandan meydana gelen, uzun ve yay gibi bükülmüş okyanus adaları zinciri.

Afel: dünyanın güneşe en uzak olduğu zaman.

Afet: doğanın neden olduğu yıkım, felaket.

Afotik bölge: ışık almayan yer.

Aglomera: yanardağın püskürdüğü malzemeler.

Ağaç sınırı: ağaç topluluğunun yetişebildiği yerin bitimi.

Ağır küre: yerin en derinlerindeki ağır bölüm.

A-horizonu: organik bakımdan zengin olan toprağın üst kısmı.

Akanyıldız: meteorit.

Akarsu: belirli bir yatak içindeki suya verilen ad.

Akarsu ağı: akarsuların kendilerinin ve kollarının oluşturduğu şebekelerin tümü.

Akarsu çığırı: kaynak ile denize döküldüğü ağız arasında kalan bölge.

Akarsu debisi: akarsudan geçen su miktarına denir.

Akarsu havzası: bir akarsuyun sularını topladığı bölge.

Akarsu rejimi: akarsu akımında yıl içerisinde meydana gelen değişmelerin tümü.

Akarsu sekisi: akarsuların iki yakasında da görülen basamak biçimindeki yer şekli.

Akarsu yatağı: akarsuyun içinden aktığı çukur bölge.

Akış: suyun akma şekli.

Akifer: yer altında suların toplandığı hazne.

Aklan: bir ülkenin denize doğru genel eğimi.

Akmaz: mendereslerden kopan at nalı şeklindeki çanaklarda biriken su.

Albedo: bir yüzeye gelen güneş ışınlarının o yüzeyde yansıyan ışınlara oranı.

Alçak basınç: 1013 mb’dan az olan hava kütlelerinin basıncı.

Alçıtaşı: kimyasal tortul bir taş. Jips.

Algı: dikkat çekici yöne yönelmek.

Algılamak: anlamak.

Alize: sürekli.

Alize rüzgârları: 30 derece enlemlerinden ekvatora esen rüzgârlardır.

Alkali: sodyum karbonat ve potasyum karbonattan oluşan bileşik. Kurak bölgelerdeki topraklarda bulunur.

Alokton: başka yerlerden taşınarak gelen malzeme.

Alpin: dağların yüksek kesimlerinde orman, ağaç yetiştirme sınırının üstü.

Alpin bitkiler: ağaç yetiştirme sınırının üstünde oluşan otsu bitkiler.

Alp orojenezi: 3. Jeolojik zamanda oluşan dağ oluşum hareketleridir.

Alüvyal toprak: alüvyonlar üzerindeki toprak.

Alüvyon: akarsuların taşıdığı malzeme.

Alüvyon yelpazesi: bir su akıntısıyla taşınan malzemelerin ağızda birikmesiyle oluşturdukları koni biçimi.

Amfibol: kayaç oluşumuna yardımcı olan minarelerin tümü.

Amplitüd: gel-git hareketi sırasındaki su düzeyi farkı.

Anadolu: güneşin doğduğu yer.

Ana kaya: hiçbir değişikliğe uğramamış kaya.

Ana materyal: toprağın altında bulunan temeli oluşturan malzemedir.

Andezit: renkli dış püskürük taşı.

Anemometre: rüzgârın hızını ölçen alet.

Anomali: normalden farklı bir değer için kullanılır.

Antartika: Güney Yarımkürenin en güneyindeki kıtadır.

Antesedans olayı: bir kara kütlesi yükselmeye uğradığında üzerindeki akarsuyun kütleyi yarması olayı.

Antiklinal: kıvrılan dağın yüksekteki kısmı.

Antisiklon(yüksek basınç): 1013 mb üzerindeki basınç.

Antropojen bozkır: insanların tahribiyle oluşan bozkırlar.

Aphelin: dünyanın güneşe en uzak olduğu tarih.

Artezyen: suyun bir yer kırığından fışkırması.

Asılı vadi: buzulun ana vadiyi aşındırmasıyla ana vadiye ulaşan kol.

Aşınım yüzeyleri: arazilerin çeşitli nedenlerle aşınması sonucu oluşan düz alan.

Ateş çemberi: Avustralya, Asya ve Amerika kıtaları arasındaki deprem levhalarının bulunduğu bölge.

Atmosfer: dünyayı çevresinde içinde gazların bulunduğu tabakadır.

Atmosfer basıncı: havanın bir gezegene uyguladığı ağırlık.

Atmosfer sirkülâsyonu:

Atlas: haritaların toplu halde bulunduğu takım.

Atol: ölen mercanların oluşturduğu ada.

Aurora: 1.Roma Şafak tanrıçası 2.kutup ışıkları.

Ay’ın evreleri: Ay’ın değişik şekillerde görülmesi.

Ay tutulması: dünyanın güneş ile ay arasına girmesiyle ayın bir kısmının yâda tamamının gölgede kalması.

Aysberg: su içindeki buzdağı.

Azot döngüsü: bitkilerin azotu alıp, tekrar atmosfere bırakması.

B

Badland: yarı kurak bölgelerdeki kötü arazi.

Bağıl nem: havanın neme doyma oranı.

Bakı: dağın güneşe göre konumu.

Bank: sığ deniz diplerindeki kum yığıntıları.

Banket: toprakları yerinde tutmak için insan eliyle yapılan taraça.

Bankiz: kutup çevresinde suyun donmasıyla oluşan buz kütleleri.

Barisfer: yerin çok derinliklerindeki ağır kısım.

Barkan: hilale benzeyen kum birikintisi.

Basınç: havada bulunan su buharı ve gazların cisimler üzerine uyguladığı kuvvet

Baskın tür: doğada sayıca fazla olan tür.

Basra Körfezi: Hint Okyanusunun Arabistan ile İran arasına bulunan girintisi.

Başkalaşma: bir taşın yapısının fiziksel ya da kimyasal değişmeye uğraması.

Başlangıç meridyeni: boylamların sayılmasında başlangıç olarak seçilen meridyen.

Batak çayır: içine su çekmiş çayırlar.

Bataklık: toprağı çok ıslak, çamurlu, akıntısı olmayan yer.

Bataklık gazı: bataklıklarda oluşan gaz.

Batı rüzgârları: iki yarımkürede de tropikal yüksek basınçtan 40 65 enlemlerine doğru esen sürekli rüzgârlardır.

Batolit: yer kabuğunun derinliklerinde oluşmuş yığınlar.

Bazalt: lavın soğumasıyla oluşan kayaç.

Bel: dağların alçaldığı kısım.

Beşeri coğrafya: insanın çevreyle olan ilişkisini inceleyen coğrafya kolu.

Bilim: herkes tarafından kabul görmüş bilgiler topluluğudur.

Bindirme: dağ oluşurken bir kütlenin diğeri üzerine yerleşmesi.

Birikinti konisi: akarsuyun taşıdığı malzemeleri eğimin azaldığı dağ eteklerinde biriktirmesi.

Bitki: yetiştiği toprağa kökleriyle tutunarak yaşayan canlı.

Bitki örtüsü: bir bölgede bulunan bitki topluluklarının tümü.

Biyocoğrafya: canlılar coğrafyası.

Biyojenik çökel: fosil içeren tortul.

Biyom: türler arasındaki en büyük topluluk.

Biyosfer: canlıların içinde yaşadığı küre.

Biyoenerji: organik maddelerin ayrışmasıyla oluşan enerji.

Boğaz: 1)suyolu geçidi. 2)dar dik yamaçlı vadi.

Boğaz vadi: akarsuların dağları yarmalarıyla oluşan vadi.

Blokdiyagram: yeryüzünün herhangi bir kesimini gösteren üç boyutlu şekil.

Boreal orman: soğuk ortamlarda yetişen orman.

Botanik: bitkilerin her türlü faaliyetini inceleyen bilim.

Boylam: dünya üzerinde bulunan bir noktayla başlangıç meridyeni arasındaki açı.

Boyun: dağın alçak kısmı.

Breş: köşeli taşların çimento ile birleşmesi sonucu oluşan tortul kayaç çeşidi.

Bulut: su buharının yoğunlaşması sonucu havada oluşan küçük su tanecikleri kümesi.

Bulutlu: gökyüzünün büyük kısmının bulutla kaplı olduğu zamanlar.

Bulutluluk oranı: gökyüzündeki bulut oranı

Buzul: karların yoğunlaşmasıyla oluşan buz kütlesi.

Buzul aşındırması: buzulun bulunduğu yeri oyması olayı.

Buzul dönemi: iklim değişikliği sonucu buzların yayıldığı bir jeolojik dönem.

Buzullar arası dönem: günümüzden daha sıcak ve daha yağışlı olan dönem

Buzul dili: buzulların vadi boyunca sarkan kesimi.

Buzul gölü: buzul aşındırması sonucu oluşan göller.

Buzul vadi: buzul aşındırması sonucu oluşan U şeklindeki vadi.

Bük: verimli tarlalar.

C

Camsı yapı: volkanizmanın hızlı soğumasıyla oluşan yapı.

Cebel: dağın Arapçadaki karşılığı.

Cephe: iki değişik hava kütlesinin karşılaşmış olduğu alan.

Cephe yağışı: sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı yerde meydana gelen yağış.

Cezir: gelgit olayındaki deniz çekilmesini ifade eder.

Cıvalı barometre: atmosfer basıncını ölçen yukarı ucu açık cam boru.

Coğrafi: ‘coğrafya bakımından’ anlamına gelir.

Coğrafi bölüm: kendi içinde benzerlik gösteren en büyük coğrafi alan.

Coğrafi durum: bir yerin çevresindeki bir yerle ilgisini belirtir.

Coğrafi keşifler: yerkürenin ilmi, ticari, askeri anlamda araştırılması.

Coğrafi konum: bir alanın bulunduğu yer o alanın coğrafi konumudur.

Coğrafi olay: coğrafi bir konuda oluşan ortaya çıkan durum.

Coğrafi senaryo: coğrafi bir konuyu hikâyeleştirerek anlatmak.

Coğrafi teori: coğrafya ile ilgili bir konuda görüş, kuram.

Coğrafi yeryüzü: insanların yaşadığı alan.

Coğrafya: yeryüzündeki olayları bütün çeşitlilikleri ile anlatan bilim.

Coğrafyacı: coğrafya biliminde uzmanlaşmış kimse.

Coğrafya eğitimi: coğrafya ile ilgili konuların anlatılması.

Coğrafya öğretmeni: coğrafya konularını anlatan kimse.

Cosmos: evren

Cüruf: madenler işlendikten sonra kalan artık.

                                                 

Ç

Çağlayan: akarsuyun yüksekten aktığı yer.

Çakıl taşı: çakılların çimento yardımıyla yapışması sonucu oluşan taşlar.

Çakmaktaşı: denizlerde eriyik halde bulunan taş.

Çamur akıntısı: toprağın su ile doyarak akması.

Çatallanma: ırmağın çatal çatal akması olayı.

Çatlayan Dalgalar: suda oluşan dalgaların kırılarak parçalanması.

Çay: ırmaktan küçük bir akarsu çeşidi.

Çayır: otluk alan.

Çekirdek: dünyanın en ağır elementlerinin bulunduğu bölüm.

Çeltik: pirinç yetiştirilen tarla.

Çentik vadi: akarsuların derine doğru aşındırmasıyla oluşan V şekilli vadilerdir.

Çernezyom: kara toprak.

Çevre: canlıların var olduğu ortam.

Çevrebilim: canlı ve cansız ortam arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim.

Çığ: dağların yüksek kesimlerinde karın koparak yuvarlanması ve yuvarlandıkça büyümesi sonucu oluşan kar kütlesi.

Çığır: akarsuyun havzasından döküldüğü yere kadar izlediği alan.

Çisenti: küçük damlacıklı az yağan yağmur.

Çiy: havanın açık olduğu gecelerde, havadaki su buharının cisimler üzerinde oluşturduğu su damlacıkları.

Çizgi ölçek: küçültme oranını çizgi grafikte gösteren ölçek.

Çizgisel hız: yerküre üzerinde bir noktanın yer değiştirme hızı.

Çoraklaşma: toprağın yapısının değişmesiyle bitki yetişmesinde meydana gelen engellenme.

Çökme dolini: mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan karstik şekil.

Çöl: bitki örtüsünün bulunmadığı kurak yerler.

Çölleşme: bir bölgenin gittikçe kuraklaşması, yoksullaşması, çoraklaşması.

Çözülme: taşların ayrışması.

D

Dalgalar: suların periyodik salınmasıdır.

Dalgakıran: limanları dalgalardan koruyan yapı

Dalyan: deniz kıyılarında balık avlamak için oluşturulan yerler.

Damlataşı: sarkıt ve dikit kelimelerini ifade eder.

Damtaşı: kilin başkalaşımı sonucu oluşan kayaç.

Deflâsyon: rüzgârın kurak veya yarı kurak bölgelerdeki kumları aşındırması.

Delta: akarsuyun denize döküldüğü yerde malzemelerini biriktirerek oluşturdukları ova.

Denge profili: akarsuların yataklarını aşındırmasıyla oluşan iç bükey eğriler.

Deniz: okyanusların kıta içindeki kolları.

Deniz depremi: denizin dibinden daha aşağılardaki sarsıntı.

Deniz gerilemesi: denizin karadan çekilmesi.

Deniz haritası: deniz gidiş gelişlerini belirleyen harita.

Deniz hendeği: deniz dibinde bulunan uzun çukurluklar.

Deniz ilerlemesi: denizin karadaki çukurları basması olayı.

Denizkulağı: körfez ve koyların bulunduğu kıyılarda deniz dilinin oluşmasıyla bunların göle biçimi alması.

Denizlerin ortalama derinliği: denizlerin ortalama derinliği 4000 m dır.

Deniz meltemi: gündüzleri denizden karaya doğru esen yel.

Derin deniz çukurları: kıtaların çarpıştığı yerde bulunan yeryüzünün en dar bölgesi.

Derin deniz platformu: ortalama derinliği 6000 m olan yeryüzünün en geniş platformu.

Deniz tabanı yayılması: magma hareketleri sonucu oluşan kırıklardan lavların yayılması.

Deprem: yer altında biriken enerji sonucu yer kabuğunda meydana gelen titreşim.

Deprem odağı: yer altında enerjinin çıktığı nokta.

Detritik maddeler: kil vb. maddelerin parçacıkları.

Diffüz ışık: bulutlu günlerde güneş ışınlarının su parçalarına çarparak yayılması.

Dikit: mağara tavanlarından damlayan suların buharlaşarak, tabanda bulunan kireç ile birleşmesi sonucu yükselen sütunlar.

Direnç sorunu: formasyonların dirençli olanlarıyla az dirençli olanları arasında oluşan eğim.

Diskordans: tabakalar arasında meydana gelen uymazlık.

Diskordant: uyumsuz tabakalaşma.

Dislokasyon: yer kabuğunu oluşturan kütleleri esas durumlarının bozulması.

Dislokasyon zelzelesi: yerinden oynama depremi.

Diverjans: havanın merkezden çevreye doğru yayılması.

Diyaklâz: çatlak.

Diyorit: bir iç püskürük taşıdır.

Dogma: doğru olup olmadığı tartışılamayan bilgi.

Dogmacılık: bilgiyi eleştirmeden kabul eden düşünce.

Dolin: kalker platolar üzerinde oluşan erime çukurlukları.

Dolu: buz parçaları şeklinde yeryüzüne düşen yağmur çeşidi.

Dolunay: Ay’ın bütün yüzünün görünmesi.

Donma: suyun sıvı halden katı hale geçmesi.

Doruk: dağ zirvesi.

Doruk çizgisi: dağ tepelerini birleştiren çizgi.

Dönence: güneş ışınlarının dik açıyla düştüğü 23 27 enlemleri.

Dönenceler arası: 23 27 enlemleri arasında kalan bölge.

Döngü: çevreden alçak basınç alanına doğru hava hareketi.

Drenaj:  suyun akması.

Drenaj kanalları: suyun akıtılması için kanallar.

Düden: kalkerli araziler erime sonucu oluşan kapalı çukur.

Dünya: güneş sisteminin gezegenlerinden biri.

Dünya ekseni: dünyanın kendi etrafındaki dönüş hareketinin ekseni.

Dünya haritası: dünyanın tamamının bir düzleme aktarıldığı harita.

Dünya meteoroloji örgütü: 189 ülke ve bölgenin hava durumu hakkında bilgi veren kuruluş.

Dünya sağlık örgütü: toplum sağlığı ile ilgili çalışmalar yapan örgüt.

Dünyanın yıllık hareketi: dünyanın 365 gün 6 saatte yaptığı hareket.

E

Ekinoks: gece ve gündüzün birbirine eşit olduğu tarihler.

Ekliptik:  dünyanın güneş etrafında dönerken çizdiği yörünge.

Ekliptik düzlem: dünyanın çizdiği yörüngeden geçtiği varsayılan düzlem.

Ekoloji: canlı ile ortam arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim.

Ekocoğrafya: çevrebilimine coğrafi yöntemle yaklaşım.

Eksfolisyon: kimyasal ayrışma sonucu kaya kütlelerinin soyulması.

Ekstrüzif kayalar: magmanın soğumasıyla oluşan kayalar.

Ekstrüzif volkanizma: dış volkanizma.

Ekvator: dünyayı iki yarım küreye ayırdığı varsayılan çizgi.

Ekvatoral iklim: dönenceler arası bölgelerin iklimi.

Elektrik santrali: elektrik üretimi için oluşturulan bir fabrikanın tesislerinin hepsi.

Endemik Bitki: yayılma alanı daralan belli bölgelerde yetişen bitki.

Engebeli arazi: inişli-çıkışlı arazi.

Engebelilik: eğimin sık sık değişmesi, coğrafi oluşumların farklılık göstermesi.

Enlem: dünyanın herhangi bir noktasından ekvatora paralel olarak geçen çember.

Epifit: başka bitkiler üzerinde büyüyen parazit olmayan bitki.

Epirojenez: kıta hareketleri.

Episantr: depremin yeryüzündeki odak noktası.

Erg: kumlardan oluşan çöllere verilen isim.

Erozyon: toprak örtüsünün çeşitli yollarla taşınması.

Erüpsiyon: volkan patlaması sırasında çıkan maddelerin yeryüzüne püskürmesi.

Eşgenlik çizgileri: sıcaklığın bir değerde bulunduğu yerleri birleştiren eğri.

Eteziyen: yaz döneminde kuzeybatıdan gelen serin rüzgâr.

Etken: bir şeyin değişmesine etki eden her şey.

Etkileşim: etkileşme sürece.

F

Fakolit: kıvrımlı bölgelerde lavların katılaşıp sıkışması.

Falez: dalga aşındırması sonucu oluşan kıyı.

Fasiyes: tortullaşma ve çökelmenin oluştuğu yer.

Fauna: hayvanların sınıflandırılması.

Fay: levha hareketleri sonucu oluşur.

Fay atımı: hareket eden blokların birbirine göre kayma miktarı.

Fay aynası: yer değiştiren, yükselen ve alçalan bloklar arasındaki yükseklik farkı.

Fay çizgisi:  fay oluşumu sırasında meydana gelen parlak yüzey.

Fay dikliği: kırılmanın olduğu çizgisel hat.

Feldspatlar: kayaçların oluşumundaki en önemli minareler.

Fenoloji: bitki gelişimi ve iklim arasındaki bağlantıları inceleyen bilim.

Fenoloji atlası: bitki faaliyetlerini gösteren harita.

Fırlama: yanardağ malzemesi.

Fırtına: şiddetli rüzgâr.

Filat: kil taşının değişime uğraması ile oluşur.

Fitocoğrafya: bitki coğrafyası.

Fitoplankton: bitki planktonu.

Fiyord: buzul vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan girintili çıkıntılı kıyılara.

Fiziki coğrafya: doğal çevreyi inceleyen coğrafya dalı.

Fiziksel çözülme: taşların fiziksel yollarla içeriği değişmeden ayrışması.

Fliş: jeosenklinal tortul topluluğu.

Flora: bir ortamdaki tüm bitkisel canlıların sınıflandırılması.

Flora bölgeleri:  bitki topluluğu bölgeleri.

Fluviyal topografya: akarsuların birikme aşınma gibi faaliyetlerinin etkili olduğu alan.

Forland: ön bölge.

Formasyon: jeolojik bir devirde oluşan tabakalar dizisi

Fosil:  ölmüş varlıkların kalıntısı.

Fotogrametri: havadan alınan resimlerin haritaya dönüştürülecek şekilde işlenmesi.

Fön olayı: sıcaklık alış-verişinde bulunamayan havanın sıkışması sonucu ısınması

Fümeral: yanardağ tütmesi.

                      

G

Galeri ormanları: savan bölgelerindeki sürekli yeşil ve nemli kalabilen ormanlardır.

Garig: makinin tahrip edilmesiyle oluşan çalı topluluğu.

Gayzer: fışkıran sıcak su.

Ge: dünya.

Gegraphe: coğrafyayla ilgili.

Gel akıntısı: gel-git.

Geleğen: göle karışan akarsu.

Gel-git: suyun kabarıp alçalması sırasındaki su düzeyi farkı.

Genlik: gelgit hareketi sırasındaki su düzeyi farkı:

Geodezi: dünyanın şekliyle ilgilenen, haritaların dayandığı temelleri veren bilim.

Geographia: coğrafya.

Geoid: dünyanın şekli.

Gezgen: gök cisimlerinin genel adı.

Gideğen: gölün fazla suları dışarı boşaltması.

Gnays: granitin değişime uğramasıyla oluşur.

Gök: gök cisimlerinin bulunduğu boşluk.

Gökada: uzayın algılanabilen bölgesi.

Gök atlası: gök cisimlerini yerlerini göstermeye çalışan harita takımı.

Gök ekseni: dünya kutuplarının sonsuz ekseni.

Gök ekvatoru: dünya ekvatorunun sonsuza uzatılmasıyla oluşan eksen.

Gök küresi: sonsuza uzandığı varsayılan dünya merkezi küre.

Göl: kara üzerinde çukurlarda birikmiş akmayan su birikintisi.

Göl ayağı: gölün sularını boşalttığı akarsuyun gölden beslenmesi.

Göl bilimi: gölleri inceleyen bilim.

Gölet: yapay göl.

Gölge yönü: dönence dışındaki alanlarda gölgelerin her yarım kürede farklı yönlere düşmesi.

Graben: çöküntü sonucu oluşan blok.

Granit: çeşitli minareler içeren iç püskürük taştır.

Günberi: dünyanın güneşe en yakın olduğu ve en hızlı döndüğü gün.

Gündönümü: gece ve gündüzün en uzun ve en kısa yaşandığı tarihler.

Günöte: dünyanın güneşe en uzak olduğu ve en yavaş döndüğü gün.

Gün eşitliği: gece ve gündüzün eşit olması.

Güneş: Samanyolu galaksisindeki yıldızlardan biri, dünyanın ısı kaynağı.

Güneş tutulması: Ay’ın güneş ve dünya arasına girmesiyle güneşin bir kısmının ya da tamamının görülmemesi.

H

Habitat: canlıların yaşadığı doğal ortam

Hafriyat: kazı.

Haliç: akarsu ağızlarında oluşan huni biçimindeki girinti.

Haliçli kıyı: vadilerin aşağı kesimlerinin sular altında kalmasıyla oluşan kıyı.

Hammada: kaya çölü.

Harita: yeryüzünün bütününün ve ya bir bölümünü küçültülerek düzleme aktarılmış hali.

Harita anahtarı: harita işaretlerinin ne anlama geldiğini gösteren kısım.

Harita ölçeği: haritada da ki uzunlukların yeryüzündeki uzunluklara oranı.

Hava: atmosferi oluşturan gazların tümü.

Hava haritası: hava durumunu gösteren bir bölgenin haritası.

Hayvan coğrafyası: hayvan dağılışını inceleyen bilim.

Hazan: sonbahar.

Hersinyen: dünyamızın oluşumundan beri meydana gelen 3 büyük orojenezden biri. (1. Jeolojik zaman sonları; Appalaşlar, Urallar, Orta Ren Dağları)

Heyelan: toprak kayması.

Heyelan set gölleri: akarsuyun önünü toprağın kapatmasıyla oluşan göller.

Hidrograf: suyun akım durumunu gösteren grafik.

Hidrografi: su bilgisi.

Hidrografya: bütün su oluşumlarının etkinliklerini inceler.

Hidrografya haritası: sular hakkında bilgi veren harita.

Hidrolojik döngü: suyun yeryüzü ve atmosfer arasındaki döngüsü.

Hidrosfer: yeryüzündeki bütün sulara verilen ad.

Higrofil: suyu seven bitki.

Hinterlant: bir kentle ekonomik ve toplumsal alanda ilişkide bulunan bölge.

Hiposantr: depremin iç merkezi.

Hipsografik eğri: yeryüzündeki derinlik ve yüksekliği gösteren eğriler.

Horizon: toprak katları.

Horst: çöküntü sonucu yüksekte kalan kesim.

Humus: bitki artıklarından oluşan organik madde.

I
Ignimbirit: kül bulutlarının yığılmasıyla oluşan kayaç.
Issız: kimsenin bulunmadığı yer.
Işık yuvarı: güneşin dış küresi.
Işıma: güneş enerjisinin atmosfere verilmesi.
	İ
	İç deniz: kara içlerine sokulan denizler.
	İçbuzul: geniş alanları kaplayan buzul örtüleri.
	İçbükey: bükülmüş yamaç.
	İçe akışlı bölge: kapalı havza.
	İğne yapraklı orman: yaprakları iğne şeklinde olan ağaçlardan oluşan orman.
	İkinci zaman: 160 yıl süren jeolojik zaman.
	İklim: uzun süre devam eden hava koşulları.
	İltiva: kıvrılma.
	İndirgenmiş sıcaklık: yükseltiyi 0 kabul edip ölçen sıcaklık.
	İnfilak: patlama.
	İnlandsis: kalın ve geniş buzul örtüsü.
	İnsolasyon: güneşlenme.
	İnterglasyal dönem: günümüzden daha sıcak olan dönem.
	İnterserpsiyon: suların bitki yapraklarında ve gövdesinde kalması.
	İso: eş.
	İsoamplitüd: en yüksek en düşük sıcaklık farkı.
	İsonef: aynı bulutluluk oranını birleştiren eğriler.
	İsoseist: eş sarsılma eğrisi.
	İstep: bozkır.
	İyonosfer: Zaralı ışınları tutan katman
	İzobar: aynı basınç noktalarını birleştiren eğri.
	İzobat: eşit derinliklerden geçirilen eğri.
	İzohalin: eş tuzluluk eğrisi.
	İzohips: aynı yükseltileri birleştiren eğriler.
	İzostatik Denge: yer kabuğunun manto yüzeyinde batmadan kalabilmesi.
	İzoterm: aynı sıcaklıklardan geçen eğriler.
	İzoterm haritaları: izoterm yardımıyla çizilen haritalar.
	İzoyet: aynı yağış miktarlarını birleştiren eğri.

J

Jama: huni şeklindeki karstik kuyu.

Jeo: yer.

Jeoantiklinal: deniz üzerindeki sırtlar.

Jeodezi: yerölçüme bilimi.

Jeofizik: yer fiziğiyle uğraşan bilim.

Jeoloji: yer bilimi.

Jeolojik: jeolojiyi ilgilendiren.

Jeolojik harita: yeryüzündeki fiziki oluşumların dağılımlarını gösteren haritalar.

Jeomorfoloji: yer şekilleriyle ilgilenen bilim dalı.

Jeomorfoloji haritaları: yer şekilleri hakkında bilgi veren haritalar.

Jeomorfolojik: yeryüzü şekilleriyle ilgili.

Jeopolitik: coğrafi konumu uluslar arası alandaki önemiyle inceleyen bilim.

Jeosenklinal: tortulların birikerek kıvrımlı dağlar oluşturdukları okyanus tabanları.

Jeoterm basamağı: yerin altına indikçe sıcaklığın 33 m de bir sıcaklığın 1 derece düşmesi.

Jeoterm derecesi: 1 derece sıcaklık artışında kabul edilen 33 m.

Jeotermal: yerin derinliklerindeki sıcaklık.

Jeotermal enerji: yerin derinliklerindeki sıcak suyun elektrik enerjisine dönüştürülmesi.

Jips: kimyasal tortul taş.

K

Kaldera: volkan konisinin patlamasıyla oluşan çukurlar.

Kaldera adası: kalderanın su yüzeyine çıkmasıyla oluşan ada.

Kaledoniyen: : dünyamızın oluşumundan beri meydana gelen 3 büyük orojenezden biri.(1. Jeolojik zaman; İskoçya ve Norveç’teki dağlar)

Kalker: kirecin çöküp taşlaşmasıyla oluşan taş

Kambriyen: en yaşlı kayaç.

Kanyon vadi: aşınım sonucu oluşan basamaklı vadiler.

Kapalı havza: sularını denize dökmeyen havza.

Kar: bir yağış çeşidi.

Kara: yeryüzünün toprakla örtülü kısmı.

Kara toprak: en verimli toprak.

Karayel: Kuzeybatıdan esen rüzgâr.

Karbon döngüsü: karbonun atmosfer, yeryüzü vb. arasındaki dolaşımı.

Karstik bölge: karstik şekillerin bulunduğu alan.

Karstik göller: karstik alanlarda çukurlarda oluşan göller.

Karstik kaynak: kalkerli arazilerde yüzeye çıkan yer altı suları.

Karstik süreç: karstik şekillerin oluşumundaki kimyasal süreç.

Karstik şekil: suların çözülmesiyle çözünebilen taşlarda oluşan şekiller.

Karstik yöre: karstik şekillerin bulunduğu yöre.

Kartoğrafta: haritacılık.

Katman: tabaka.

Katmanbilim: yerin yapısını inceleyen bir bilim.

Kavkı: kabuk.

Kavkılı katman: fosil kabuklu tabaka.

Kavkılı kayaç: hayvansal fosiller içeren kayaç.

Kavkılı kum: fosil kabuklu kum.

Kaya: taş kütlesi.

Kaya çölü: kayalıkların olduğu çöl alanları.

Kayaç: taş ve kaya.

Kaynak: yeraltı sularının yüzeye çıkmasıyla oluşur.

Kaynak suyu: yeraltı suyu.

Kenar deniz: adaların okyanusları denizlerden ayırmasıyla oluşur.

Kesir ölçek: küçültme oranının kesirlerle ifade edilmesi.

Kestane ve kahve renkli step toprakları: step alanı topraklarıdır.

Kıraç arazi: verimsiz sulanmayan arazi.

Kırağı: soğuyan yüzeylerde oluşan buz kristalleri.

Kırç: aşırı soğuklarda su taneciklerinin buza dönüşmesi.

Kırgıbayır: yarı kurak bölgelerdeki girintili çıkıntılı yer şekli.

Kırmızı toprak: Akdeniz iklim bölgesi toprakları.

Kıta: denizlerin ortasındaki çok büyük kara.

Kıta platformu: derin deniz platformundan sonra en geniş alan.

Kıta sahanlığı: 200 m derinliğe kadar olan saha.

Kıta yamacı: kıta sahanlığı ve derin deniz platformunu birbirine bağlar.

Kıvrım: yerkabuğunun basınçtan dolayı aldığı şekil.

Kıyı: kara ile suyun birleştiği yer.

Kıyı bölgesi: kıyıya yakın, denizel olaylardan etkilenen alan.

Kıyı ortamı: su olaylarının(dalga gibi) altında kalan alan.

Kiltaşı: killerin yapışması sonucu oluşan taş.

Kimyasal çözülme: taşların kimyasal bileşimlerinin de değişerek ayrışması.

Klasik: alışılmış olan.

Klimatik topraklar: iklim etkisiyle oluşan topraklar.

Kolüvyal toprak: dağ eteklerinde biriken topraklar.

Kom: hayvanların otlatıldığı yerde oluşturulan yerleşmeler.

Kominikasyon: haberleşme.

Kompleks: birbirini tamamlayan tesisler.

Komplike: birden fazla öğesi bulunan karmaşık.

Konkordan: tabakaların birbiri üstüne gelmesi.

Konuş: bir yere yerleşme.

Konuşlandırmak: yerleştirilmek.

Konveksiyonel yağış: sıcak havanın yükseldiği yerde soğumasıyla oluşur.

Konverjans: hava kütlelerinin kavuşması.

Korelat depo: araziden aşınan malzemenin çevrede ya da çukur bir alanda birikmesi.

Korrazyon: akarsu ve rüzgârların etkisiyle oluşan aşınım.

Korrozyon: kimyasal aşınım.

Koy: körfezden küçük girinti.

Koycuk: koyun küçüğü.

Kör vadi: bazı akarsuların yeryüzündeki sürekliliğini yitirmesiyle oluşur.

Körfez: kara içindeki deniz girintisi.

Krater: yanardağ tepesindeki çukurluk.

Krater gölü: yanardağ tepesindeki çukurlukta oluşan göl.

Kratojen: yerin hareketsiz kısmı.

Krivetz: Romanya’dan esen soğuk rüzgârlar.

Kroki: kuşbakışı görünümün ölçeksiz çizilmesi.

Kserofil: kuraklık seven bitki.

Kserofit: kuraklığa dayanabilen bitkiler.

Kuars: kayaç oluşumunda etkili olan mineral.

Kuarsit: kuarstan oluşan kayaç.

Kuesta: eğimli alanlarda sert kısım üzerinde meydana gelen dik alın.

Kum adacıkları: akarsu eğiminin azaldığı yerde kumların adacık şeklini alması.

Kumsal: deniz kenarında biriken kum depoları.

Kumul: rüzgâr etkisiyle biriken kumların tepe halini alması.

Kumtaşı: kumların çimento yardımıyla birleşmesiyle oluşur.

Kuraklık sınırı: yaz kuraklığının olduğu yerlerdeki sulama ihtiyacı.

Kurşun: gri renkteki yoğun metal.

Kutup: dünya ekseninin her iki ucu.

Kutup daireleri: her iki yarım kürede 66 enleminden geçen daireler.

Kutup ışıkları: genellikle kutup bölgelerinde görülen gece ışıması.

Kutup rüzgârları: kutuplardan 60 enlemlerine esen rüzgârlar.

Kuyruklu yıldız: kuyruk denilen ışıklı bir uzantısı olan gök cismi.

Kütle hareketleri: arazideki akma-kayma olaylarının tamamı.

L

Lagün: kıyı gölü.

Lahar: yanardağdaki çamurlu akıntı.

Lakolit: magmanın oluşturduğu bir volkan kütlesi.

Lapili: volkanizma sırasında yayılan küçük taşlar.

Lapse-rate: sıcaklık değerinin derece cinsinden ifadesi.

Lapya: sularla aşınan kalkerli arazilerde oluşan oluklar.

Laterit: sıcak yerlerdeki toprak tipi.

Lav: volkanizma sırasında çıkan çok sıcak madde.

Lav platosu: lavla örtülmüş plato.

Lavrasya: kuzey yarımküre kıtlarını oluşturan kara parçası.

Lavrensia: Lavrasya.

Lejand: harita anahtarı.

Levha tektoniği: levha modellerine göre yer hareketlerinin açıklanması.

Lığ: akarsu malzemeleri.

Limanlı kıyı: koyları, körfezlerin veya vadilerin su altında kalmasıyla oluşan kıyılar

Limnoloji: göl bilimi.

Litosfer: taşküre.

Lös: rüzgârların taşıdığı toprak.

Lumaşel: hayvansal fosiller içeren kayaç.

M

Maar: magmadan gelen gazların patlamasıyla yüzeyde oluşan çukur.

Madencilik: yer altındaki madenlerle ilgili yapılan işlemlerin tümü.

Magmatik: magma içerikli.

Magmatik kayaçlar: magmanın soğuyarak katılaşmasıyla oluşan kayaçlar.

Mağara: yer altına sızan suların oluşturduğu büyük boşluklar.

Maki: Akdeniz iklim bölgesindeki çalı topluluğu.

Maksimum nem: havanın taşıyabileceği en fazla nem miktarı.

Mantarkaya: rüzgâr aşındırmasıyla oluşan şekiller.

Manto: taşküre ile çekirdek arasında kalan bölge.

Manyetosfer: uzaydan gelen tüm kozmik yapılara karşı oluşan koruma kalkanı görevi görür.

Matematik konum: dünya üzerindeki bir yerin ekvatora ve başlangıç meridyenine göre konumu.

Med: gelgit olayında denizin yüksek seviyesi.

Memba: kaynak.

Memba suyu: kaynak suyu.

Menderes: eğimin az olduğu yerde akarsuyun oluşturduğu büklümler.

Mercan: denizin sığ kısımlarında yaşayan iskeletli kireçli canlı.

Meridyen: ekvator dairesini birer derece aralıklarla dik olarak kesen ve kutuplarda birleşen yaylardır.

Mermer: kalkeri değişime uğramasıyla oluşur.

Mesa: yüksek, geniş düzlük.

Metalojeni: maden yataklarını inceleyen bilim alanı.

Metalojenik: maden yatakları ile alakalı olan.

Metamorfik kaya: fiziksel ve kimyasal değişmeye uğramış kayalar

Meteor: uzaydan dünyaya düşen taş.

Mineral: doğal yollarla oluşan homojen madde.

Mit: abartılı halk öyküsü.

Mitoloji: mit bilim alanı, efsanevi olaylar.

Moneklinal: bir yöne eğimli tektonik yapılar.

Moren: buzulların biriktirdiği taş parçaları.

Morfograya: yer şekillerini görünüşlerine göre inceleyen bilim dalı.

Morfoloji: yer şekillerini oluşumuna göre inceleyen bilim dalı.

Mostra: yeryüzünde görülebilen alan.

Mutlak nem: havanın içinde bulunan nemin gram olarak ifadesi.

N

Nap: örtü.

Negatif östatik hareketler: deniz seviyesi alçalması.

Nek: volkan bacasının tıkanmasıyla oluşan sütun şekli.

Nem: havadaki su buharı

Nemcil ağaçlar: çok su kaybeden, nemli topraklarda yetişen ağaçlar.

Nemlilik: havanın taşıdığı nem.

Nemli iklim: yağışın çok olduğu iklim.

Nemölçer: havadaki nemi ölçen araç.

O

Oba: geçici kır yerleşmesi.

Obruk: kireç taşlarının erimesiyle oluşan doğal kuyular.

Obsidyen: magmanın soğumasıyla oluşan taş.

Oğlak dönencesi: Güney yarımkürede 23 27’ enlemleri.

Ojit: bazaltların temelini oluşturan mineral madde.

Oksidasyon: oksitlenme.

Okyanus: kıtaları birbirinden ayıran su kütleleri.

Okyanusal kabuk: magmadan gelen malzemenin okyanus tabanlarında katılaşmasıyla oluşan kabuk.

Olgu: kanıtlanabilen olaylar.

Olivin: cam parıltılı, demirli tuz.

Oraj: elektrik boşalmaları, şiddetli fırtına.

Orman: bitki topluluklarını, ağaçları, hayvani canlıları kapsayan alan.

Orman sınırı: ormanın sona erdiği yer.

Ormanaltı florası: loş ortamda yetişen bitki topluluğu.

Orojenez: dağ oluşumu.

Orojonez hareket: dağ oluşumunu meydana getiren hareket.

Orta Atlantik Sırtı: Atlas Okyanusu ile Kuzey Okyanusu arasında, büyük bölümü sular altında bulunan bir sıradağ kümesidir.

Orta doğu: Afrika’nın kuzeydoğusunda ve Asya’nın güney batısındaki bölge.

Ova: düz ve düze yakın yüzey şekli.

Ö

Ökümen: yerleşilebilir alan.

Ölçek: haritalardaki küçültme oranı.

Önbölge: dağ oluşumunun yönelmiş olduğu alan.

Önbuzultaşı: buzul hareketlerinin durduğu zaman biriken morenler.

Önçukur:  jeosenklinalin kenar çukuru.

Örenyeri: eski yerleşim yerleri.

Östatik hareket: buzulların erimesiyle deniz seviyesinde meydana gelen değişmeler.

Ötrafikasyon: bitkilerin göl ve bataklıklarda aşırı büyümesi.

P

Palecoğrafya: geçmiş dönem coğrafyası.

Paleoklimatoloji: geçmişin iklimini inceleyen bilim.

Paleontoloji: geçmiş dönemdeki canlıların özelliklerini inceleyen bilim.

Paralel daireler: ekvator üzerinde paralel olarak geçen daireler.

Pediment: dağ eteklerinde oluşan düzlük.

Pedoloji: toprak bilimi.

Peneplen: aşınım sonucu düzleşen alan.

Peri bacası: volkan tüflerini suların aşındırması ile oluşan piramide benzeyen sütunlar.

Periglasiyal:  buzul çevresi.

Permability: geçirgenlik.

Permafrost: donmuş zemin.

Peyzaj: bir yerin doğal ya da insan eliyle oluşturulmuş görüntüsü.

Piroklastik malzeme: volkanların çıkarttığı malzeme.

Plajioklaz: kayaç oluşturucu mineral grubu.

Plankton: deniz suyuyla sürüklenen canlı kalıntıları.

Plato: çevresindeki yerlere göre yüksekte bulunan düz ve geniş düzlükler.

Platin: işlenebilir, metalik element.

Pleistosen: buzul çağı.

Plütonik kayalar: derinlik kayacı.

Podzol topraklar: soğuk nemli bölge toprakları.

Polye: kireçtaşlarının erimesiyle oluşan karstik çukurluklar.

Ponor: su yutan, bir tür doğal kuyu.

Popülarite: popüler olan.

Popüler: tanınan, beğenilen.

Preglasyal çağ: buzul öncesi dönem.

Prekambriyen: ilk çağ öncesi kayaçlar.

Projeksiyon: coğrafi şekilleri düzleme geçirme yöntemi.

Psamofit: kum depoları üzerinde bulunan bitkiler.

Püskürük kayalar: lavların püskürüp katılaşmasıyla oluşan kayalar.

Püskürük maddeler: yanardağ püskürmesiyle çıkan maddeler.

R

Radyal akarsu: ışınsal akarsu.

Radyasyon: elektromanyetik dalgalarla yayılan enerji.

Regolit: taş parçalanması ile oluşan toprak.

Regosol toprak:

Regresyon: deniz çekilmesi

Rejim: akarsudaki değişiklikler.

Relief: yeryüzü şekli.

Relief haritası: yeryüzü şekillerinin çizilmiş hali.

Reliefenergie: Alman coğrafyası terimlerinden, bir arazideki yükseklik farkından çıkarılan değerler anlamına gelir.

Relik bitki: günümüz şartlarında yetişmesi zor olan bitki.

Rendzina: organik madde bakımından zengin toprak.

Resif: mercan kalıntılarından oluşan kütle.

Rift: yarık saha.

Ripple mark: kum dalgacığı

Rüzgâr: havanın yatay hareketi.

Rüzgâr frekansı: rüzgârın belirli bir yönden esme sıklığı.

Rüzgâr oyması: rüzgârın bir yeri aşındırarak oyması.

S

Sander: buzulların eridiği yerde oluşan düzlükler.

Sarkıt: mağara tavanlarda aşağı doğru sarkan yapanlar

Savan: ağaçlı uzun boylu otlar, ağaçlı bozkır.

Sediman: tortul taşlar.

Sedimantasyon: akarsu ve rüzgârla gelen malzemelerin birikmesi, çökmesi.

Sedimantasyon kaya: tortullaşma sonucu oluşmuş kaya.

Sediment: çeşitli yollarla taşınıp depolanan malzemeler.

Sedir ağacı: Akdeniz bölgesinde sıkça görülen, kozalaklı ağaç türü.

Sekba: çöllerdeki yağışlı gün veya tuzlu su göl.

Seki: deniz, akarsu etrafında oluşan basamaklar

Sel: suyun taşması sonucu çevresindeki yerlere zarar vermesi.

Senklinal: kıvrılan dağın aşağıda kalan kısmı.

Sera etkisi: havanın çevreye göre fazla ısınması.

Serpantin: yılan taşı.

Set gölü: önü kapanmış çukurlarda su birikmesi sonucu oluşan göller.

Seyehatname: gezi yazısı.

Sıcak kuşak: dönenceler arasında kalan bölge.

Sıcaklık terselmesi: sıcaklığın en yüksek ve en düşük değerleri arasındaki fark.

Sığ deniz: az derin denizler.

Sıra dağ: birçok dağın birleşmesiyle oluşan dağ topluluğudur.

Sibirya: Ural Dağlarından Büyük Okyanusa kadar uzanan Rusya’nın toprak parçası.

Sileks: çakmak taşı.

Silikat: silisik asit ve bazların bileşimi sonucu oluşan tuz.

Sinoptik harita: hava durumunu gösteren harita.

Sipolen:  çimento ile birleşip sertleşen kayaç.

Sirk:  buzulun meydana getirdiği aşınım çukurları.

Sirk buzulu: dağ tepelerinde çanaklarda oluşmaya başlamış buz.

Sirk gölü: buz çanağının içinin su ile dolmasıyla oluşan göller.

Sismograf: deprem dalgalarını çizen alet.

Sismoloji: deprem bilimi.

Soğuk kuşak: kutuplar arasında kalan bölge.

Solstis: güneşin ekvatora en uzak olduğu noktayı gösterir.

Sondaj: yer altında kuyu açma işlemi.

Supsidans: bütün halinde yer kabuğunun çökmesi.

Subtropikal: yarı tropikal.

Subtropikal bölge: orta kuşak ve tropikal kuşak arasında kalan kesim

Sülfür: kükürdün başka bir elementle oluşturduğu bileşik.

Süper kıta döngüsü: büyük kıtalar oluşur.

Süper okyanus döngüsü: büyük okyanuslar oluşur.

Sürempoziyon: akarsuyun tortul kütleyi aşındırmasıyla eski temele saplanması.

Sürünme: yamaç kayması.

Ş

Şaryaj: dağ oluşurken bir kütlenin diğer kütleyi sürüklemesi.

Şaryaj örtüsü: bir kütle üzerine sürünerek gelmiş olan kütle.

Şelf(kıta sahanlığı): derinliği 200 m olan sığ deniz.

Şist: killerin yapışması sonucu oluşan taş.

Şot, sebha: tuzlu bataklık.

T

Taban seviyesi: akarsu aşındırmasının bittiği yer.

Taban seviyesi ovası: akarsuyun malzemesini biriktirdiği yerde oluşan ova.

Takke buzulu: dağ zirvelerinin hepsini kaplayan buzul.

Talveg: akarsuyun derin yerlerini birleştiren çizgi.

Taş: yer kabuğunun ana malzemesi.

Taşkın ovası: akarsu malzemelerinin birikmesiyle oluşan ova.

Taşküre: mantonun üst kısmından başlayıp yeryüzüne uzanan katman.

Tayga: iğne yapraklı ağaçlardan oluşan orman.

Tefra: volkanik malzemelerin tümünü kapsayan ad.

Teknik: amaca ulaşmada kullanılan yöntem.

Teknoloji: bilimlerin gelişmesine yardımcı olan araç-gereçlerin tümü.

Tektonik: yerkabuğu ile ilgili olayları açıklayan bilim.

Tektonik hareket: yer kabuğunda meydana gelen tüm hareketler.

Terra rosa: demir bakımından zengin kırmızı renkli topraklardır.

Ticaret rüzgârları:

Titanyum: korozyona karşı dirençli metal.

Tjale: donmuş yer altı.

Tombolo: karaya bağlanarak oluşmuş yarımada.

Toponomi: yer isimlerinin bilimi.

Tortul: çökelme sonucu oluşan kayaç.

Tortulbilim: sedimentoloji.

Transgresyon: denizin karaları basması.

Transprasyon: canlıların terlemesi

Traverten: suda çözünen kirecin çökelmesiyle oluşan şekiller.

Tsunami: deniz depremi.

Tundra: kutba yakın bölgelerdeki bitki örtüsü.

Turba: ayrışmış materyallerden oluşan yakıt.

Turbalık: altında çürümüş bitki bulunan bataklık.

Tüf:  volkanizma sırasında çıkan parçalar. Bu

Tüfit: tüf ve taş kırıntısı.

Tümülüs: yığma tepe mezar.

U-Ü

Ulaştırma: her türlü taşıma işleri.

Ulu deniz: uluslar arası ırmaklar.

Uvala: dolinlerin birleşmesiyle oluşan çukurlar.

Uved: içinde su bulunan kuru vadi.

Uzay: sonsuz boşluk.

Uzay mekiği: uzaya fırlatılan taşıt.

Ülke: bir devletin üzerinde bulunduğu yerin tamamı.

Ülke coğrafyası: yeryüzündeki türlü yerlerin coğrafyası.

V

Vadi: içinde akarsu bulunduran uzun çukur.

Vadi brizi: vadi yeli.

Vadi buzulu: vadi boyunca aşağı hareket eden buzul.

Vadi kaynağı: yer altı sularını bir vadinin kesmesiyle oluşan kaynak.

Vadi yeli: sıcak havalarda beliren yel.

Vaha: çöllerdeki yeşillik alan

Vejatasyon dönemi: bitkilerin gelişme süresi.

Vetyamit: tüten ocak.

Voklüz: yer altı sularının kalkerler arasından çıktığı kaynak.

Volkan: yanardağ.

Volkan bacası: magmanın geçtiği yol.

Volkan camı: çok sıcak lavın hızla soğumasıyla oluşan cam.

Volkan konisi: volkan malzemelerinin üst üste yığılmasıyla oluşan yapı.

Volkan külü: püskürme sonucu volkan bacasından çıkan malzeme.

Volkanik göl: volkan çanaklarındaki göller.

Volkanik kaya: lavların katılaşmasıyla oluşan kaya.

Volkanik kıyı: volkanizmayla oluşan adaların kıyı tipi.

Volkanik set gölleri: lavların bir çukurun önünü kapatmasıyla oluşan göller.

Volkanik tüf: volkandan çıkan malzemelerin yığılmasıyla oluşan taşlar.

Volkanizma: magmanın patlamasıyla yeryüzüne çıkması.

Y

Yastık lav: lavların su ile teması sonucu aldıkları şekil.

Yağmur: bir yağış şekli.

Yağmurölçer: yağmur tutarını ölçen araç.

Yalama yazı: yontukdüz.

Yalıyar: dalga aşındırması sonucu oluşan diklik.

Yamaç: eğimli yüzeyler.

Yamaç buzulu: iyi gelişmemiş buzul.

Yamaç deposu: dağ eteklerinde biriken malzemelerin oluşturduğu depo.

Yamaç kaynağı: geçirimli katmandan çıkan kaynak.

Yanardağ: magmanın yeryüzüne ulaştığı yer.

Yanardağ ağzı: yanardağ tepesinde veya eteklerinde bulunan çanaklar.

Yanardağ bölgesi: yanardağların bulunduğu bölge.

Yanardağ depremi: yanardağın belirmesi sonucu oluşan sarsıntılar.

Yanardağ kayaçları: püskürük kayaçlar.

Yanardağ külü: yanardağdan çıkan ince parçalar.

Yanardağ yumrusu: yanardağın fırlattığı yumurta biçimindeki taşlar.

Yapay çevre: insan eliyle değiştirilen çevre.

Yar: dimdik yüksek yer.

Yardang: ince, uzun yer ve aralarındaki keskin sırtçıklar.

Yarmavadi: akarsu aşındırmasıyla oluşan dik, tabanı dar vadi.

Yatak: akarsuların geçtiği yol.

Yayla: yaz aylarında tarım ve hayvancılık yapmak için yerleşilen yerler.

Yaylacılık: yaylalara göçme olayı.

Yaz: yıl içindeki sıcak mevsim.

Yaz saati: güneş ışığından daha kazla yararlanmak için saatlerin bir saat ileri alınması.

Yengeç dönencesi: kuzey yarımkürede ekvatorun 23 derece 27 dakika kuzeyinden geçen enlem.

Yer adı bilim: bir bölgedeki yer adını bütün ötün özellikleri ile inceleyen bilim.

Yer: bir alan, mekân.

Yer altı demiryolu: yer altına döşenmiş demir yolu.

Yerberi: bir gök varlığının yere en yakın geçtiği noktalar.

Yerbilim: jeoloji.

Yerel: bir yer bağlı.

Yerel saat: dünya üzerinde her bir nokta için düzenlenen saat.

Yer kabuğu: yer yuvarlağını taştan kuşatan küre.

Yeröte: bir gök varlığının yere en uzak geçtiği nokta.

Yeryüzü: karaların yüzü.

Yıldız: Türkiye’nin kuzeyinden esen soğuk rüzgârlar.

Yoğuşma: havada bulunan su buharının çeşitli yağış şekillerine dönüşmesi.

Yontukdüz: aşınım sonucu oluşan düzlükler.

Yumrular: toparlak taşlar.

                     

Z

Zelzele: deprem.

Zemheri: kara kış.

Zemin hareketi: zeminin yerinden oynaması.

Zemin: yüzey.

Zeolit: volkanik kayaçlar.

Zımpara taşı: alüminyum kristallerinden oluşan çok sert kayaç

.